Gần 30 tỷ USD, hai vùng biển ở hai đầu đất nước, những công trường chạy suốt đêm không nghỉ – Vingroup đang triển khai hai siêu đô thị lấn biển có quy mô thuộc hàng lớn nhất thế giới. Nhưng điều khiến hai dự án này thực sự khác biệt với các dự án tiền lệ không phải là diện tích, không phải là tiền mà là thứ vũ khí Vingroup chọn để biến những vùng đất mới giữa biển khơi thành đô thị sống động: đường sắt tốc độ cao 350 km/h.
Những công trường không bao giờ tắt đèn
Đầu tháng 4, người đi đường trên quốc lộ 18 hướng về Hạ Long bắt đầu nhận ra một điều: vùng đầm lầy ngập mặn quen thuộc ven vịnh không còn nữa. Thay vào đó là hàng trăm xe tải hạng nặng nối đuôi nhau từ sáng đến tối, chở đất đá từ các ngọn đồi lân cận đổ thẳng ra mép nước.
Khi màn đêm xuống, guồng máy ấy không dừng lại. Đèn công suất lớn thắp sáng cả vùng trời. Tiếng máy móc không dứt. Một cuộc dời non lấp biển đang diễn ra thật sự, ngay trước mắt người dân Quảng Ninh.
Đó là công trường Vinhomes Global Gate Hạ Long – 18 tỷ USD, hơn 4 tháng sau khởi công, 90% mặt bằng cốt lõi giai đoạn 1 đã được san lấp xong. Cầu nội khu đã nối liền. Đường chính đang thảm nhựa. Nhà mẫu và sa bàn đã hoàn thiện, sẵn sàng đón khách.
“Bên cạnh vịnh di sản, Quảng Ninh cần một công trình mang dấu ấn thời đại. Nhìn nhịp độ thi công 24/7 này, tôi tin dự án sẽ sớm trở thành biểu tượng mới của địa phương,” anh Trần Văn Thắng, người dân Hạ Long, nói.
Với diện tích dự án 4.109 ha, đây không phải một khu dân cư thông thường. Đây là mô hình thành phố trong thành phố – sức chứa 350.000 người, bao quanh bởi công viên rừng 620 ha và hệ thống biển hồ nước mặn 680 ha.
Cách đó gần 2.000 km, tại mũi Cần Thạnh, Vinhomes Green Paradise Cần Giờ cũng đang viết câu chuyện tương tự. Tròn một năm khởi công, hơn 1.000 ha mặt biển đã được lấp đầy. Hình hài các nhánh đảo vươn ra như những cành cọ đã hiện ra rõ nét. Tại phân khu Vịnh Ngọc, nhà phố đã lên tầng 4. Nền móng nhà hát 5.000 chỗ – dự kiến là trung tâm nghệ thuật lớn nhất Đông Nam Á – đang được đào đắp khẩn trương.
Đặt hai dự án cạnh những kỳ quan lấn biển nổi tiếng nhất thế giới, quy mô mới thực sự hiện ra. Hạ Long rộng gấp 8 lần Palm Jumeirah của Dubai, gấp hơn 4 lần Eko Atlantic tại Nigeria, gấp 11 lần Marina Bay của Singapore. Cần Giờ với 2.870 ha cũng bỏ xa hầu hết các dự án lấn biển từng tồn tại trên thế giới.
Tại sao lại là đô thị lấn biển?
Để hiểu tại sao Vingroup chọn biển, cần nhìn vào đất liền trước.
Nhiều thập kỷ đô thị hóa nóng đã đẩy Hà Nội và TP.HCM đến ngưỡng ngạt thở. TS.KTS Trương Văn Quảng, Phó tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhận định khi tỷ lệ đô thị hóa vượt 40%, áp lực dồn lên các đô thị lõi, không thể cứu vãn bằng cách vá víu thêm khi hạ tầng quá tải, ô nhiễm chồng chất, chi phí sống leo thang không điểm dừng.
“Thực tế này đòi hỏi phải phát triển các mô hình đô thị mới: đa trung tâm, đa cực, kết nối mạng lưới và vận hành bằng hạ tầng thông minh,” ông nói.
Biển, theo nghĩa đó, không phải lựa chọn của sự xa xỉ. Đó là lối thoát tất yếu của sự tắc nghẽn.
Nhưng san lấp tạo ra đất mới chỉ là bài toán kỹ thuật. Bài toán thực sự khó hơn: làm thế nào để những vùng đất giữa biển khơi không trở thành thành phố ma? Vắng bóng hạ tầng kết nối, các siêu đô thị dễ rơi vào cảnh hoang vắng ngay sau khi hoàn thành.
Công thức đường sắt 350 km/h
Palm Jumeirah dùng monorail để ngắm cảnh. Marina Bay đưa metro chạy ngầm dưới lòng đất vì dự án nằm sát trung tâm Singapore. Cả hai đều là giải pháp kết nối cự ly ngắn, phù hợp với vị trí của từng dự án.
Vingroup đối mặt với bài toán lớn hơn nhiều. Hạ Long cách Hà Nội hơn 120 km. Cần Giờ cách Bến Thành gần 50 km. Không có tàu điện đô thị thông thường nào giải quyết được bài toán khoảng cách này. Lời giải là đường sắt tốc độ cao – mô hình TOD liên vùng chưa từng được áp dụng cho bất kỳ đô thị lấn biển nào trên thế giới.
Tuyến Hà Nội – Quảng Ninh khởi công ngày 12/4/2026 tại phường Tuần Châu. Dài 120 km, tổng đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng. Toàn tuyến chạy trên cầu cạn với hơn 3.400 trụ để duy trì vận tốc 350 km/h liên tục mà không cắt ngang giao thông mặt đất. Ga xuất phát tại Cổ Loa – Hà Nội, ga đến nằm ngay lõi Vinhomes Global Gate Hạ Long, dự kiến hoàn thành năm 2028, hành trình 120 km rút xuống còn 30 phút.
Tại phía Nam, tuyến Bến Thành – Cần Giờ động thổ ngày 19/12/2025. Dài gần 54 km, đầu tư 102.430 tỷ đồng, vận tốc tối đa 350 km/h. Ga Bến Thành kết nối toàn bộ mạng metro hiện có của TP.HCM. Ga cuối đặt ngay lõi khu đô thị Cần Giờ. Dự kiến vận hành quý IV/2028, rút ngắn hành trình từ trung tâm thành phố xuống Cần Giờ còn khoảng 20 phút.
Ông Okori Katsumi, Quản lý bộ phận quốc tế Công ty Xây dựng AOMI (Nhật Bản), nhìn vào mô hình này và nhận ra Tokyo trong đó. “Bản thân tôi làm việc tại lõi Tokyo nhưng sống ở tỉnh bên cạnh, đi lại hoàn toàn bằng đường sắt mỗi ngày. Khi tàu đủ nhanh và tiện lợi, dọc tuyến sẽ tự động mọc lên trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại, khu dân cư sầm uất,” ông nói.
Đó chính xác là những gì đang được thiết kế ở cả Hạ Long lẫn Cần Giờ: không phải hai khu nghỉ dưỡng tách biệt mà là hai cực đô thị mới được nuôi bằng mạch máu tốc độ cao, đủ sức sống để tồn tại hàng thế kỷ.
Di sản cho thế kỷ tiếp theo
Gần 30 tỷ USD rót vào hai vùng biển không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp. Ở tầm vóc lớn hơn, hai siêu dự án này đang vẽ lại bản đồ tăng trưởng của cả quốc gia. Quảng Ninh chuyển mình thành cực công nghiệp – dịch vụ gắn chặt với Thủ đô. Cần Giờ thoát khỏi lớp áo vùng ven để trở thành cửa ngõ kinh tế biển của Đông Nam Bộ.
Nhưng trước đại dương, những kỳ công ấy còn mang trên vai trách nhiệm lớn hơn một chu kỳ kinh tế. Giá trị trường tồn của đô thị biển không nằm ở số hecta đất lấn được hay vận tốc những đoàn tàu. Nó nằm ở sự cân bằng – nơi hàng nghìn việc làm và dịch vụ phát triển song song với việc giữ nguyên vẹn dòng chảy hải văn, rừng ngập mặn và môi trường tự nhiên theo chuẩn ESG cao nhất.
Một chương mới của đô thị Việt Nam đã bắt đầu, dọc theo những tuyến đường ray thẳng tiến ra đại dương.
